|
Lüziyan – Frank Devri Paraları (1191-1571)
Kıbrıs’ta krallar tahta oturdukları zaman Lefkoşa Ayasofya Katedrali’inde Kıbrıs Krallık tacını giyerlerken, Mağusa St. Nicolas Katedrali’de ise Kudüs Krallık tacını giyerlerdi. Bu nedenle paralara her iki yerinde adları yazılırdı. Hatta Mağusa’da taç giyme törenlerinin birinde kralın bindiği atın uyanını sağ elle kim tutacak diye venedik ve ceneviz temsilcileri arasında kavga çıkmış ve birkaç Cenevizlinin öldürülmesini bahane eden Cenova Mağusa’yı işgal ederek yüz yıla yakın bir süre (1372-1464)elinde tutmuştur. Bu dönemden artakalan ise ö yüzünde Cenova Kale kapısı, arka yüzünde ise haç olan küçük bir paradır.
1191’de İngiltere kralı Arslan Yürekli Richard adayı işgal edip önce Templer Şovalyeleri’ne ve daha sonra da eski Kudüs Kralı Guy de Lusignan’a satmiştır. Lusignan döneminde Ada’da 3 yüzyıllık bir dönem yaşanmıştır.Guy de Lusignan ile başlayıp Caterina Cornaro ile sona eren bu dönemde (1192-1489) Kıbrıs’ta 18 kral/kraliçeye ait paralarbasılmıştır.1192’de Guy de Lusignan Kıbrıs hükümdarıo olduğunda Kudüs Krallığının para sistemini Kıbrıs’a tanıtmıştır. Beyaz gümüş para basmaya başlamazdan önce Denier (denar) olarak bilinen gümüşten küçük madeni Fransız paraları bastı. 1192’de öldüğünden sonra yerine geçen kardeşi Amery döneminde, 1267’ye kadar, kayda değer hiçbir gelişme olmamıştır. III. Hugh’un (1267-1284) krallığı süresince Denier ve Bezants (10.yy’a kadar ingiliz altın madeni parası daha sonra da gümüş) paralarını bastı. Bunların üstünde Fransızca (Frank) yazılmış Latince yazılar ve ayrıca ‘Kudüs Kralı ünvanı’ bulunmaktadır. Bu tamamı ile yeni tip bir madeni paraydı ve üzerinde ilk kez Luzignan amblemi bulunan ilk Kıbrıs madeni parasıydı. Bu paraya amblem olarak kale duvarına tırmanan Kıbrıs Arslanı figürü seçilmiştir.
Kral II. Henry (1285-1306) Kıbrıs’ın madeni para sistemini degiştirdi. Hükümdarliğı boyunca bezant para basımını durdurmuş olmasına karşın hesaplamak amacıyle halen kullanmaktaydı. Kıbrıs madeni paralarını Avrupa’dakilere uydurulması için gros/grosso denilen bir para piyasaya sürmüştür. O dönemde grosso Kıbrıs’ın resmi parası olmuş ve lüsignan dönemi boyunca kullanılmıştır. İki grosso bir bezanta eşitti. 1291’de Latin döneminin suriye’de kapanmasından sonra Kıbrıs’ın önemi artmış ve mültecilerin Mağusa’ya yerleşmesi üzerine, Kıbrıs, batı dünyasının doğuda kalan son politik, deniz ve ticaret merkezi olmuştur. Tarım ve endüstride gelişmeler diş ticareti arttırmış ve bu da büyük miktrada madeni para gereksimini doğurmuştur. Kral II.Henry’nin hegemanyası Tyre prensi Amaury tarafından ortadan kaldırılmıştır. Hükümdarlığı döneminde (1306-1310) Lusignanlara ait çok güzel madeni para örnekleri görmek mümkündür. Henry’nin ikinci hükümranlğı döneminde paralar üzerindeki birçok figürler kalite kontrol çabalarını göstermektedir. Kral Henry’den sonra yerini yeğeni IV. Hugh almıştır.(1324-1358). Bu donemde Kıbrıs en zengin ve en görkemli çağını yaşadı. Hugh döneminde 9-10 milyon gros ile yarım gros basılmıştır. Hugh madeni paraları Lusignanlar tarafından basılan çok sıradan madeni paralardı.
Hugh’un oğlu I.Peter(1358-1369) savaşı en cok seven, cesur bir Lusignan kralıydı. Onun bastırdığı madeni paralar kişiliğini yansıtmaktadır. Paraların ön yüzünde ilk defa bir kral asası yerine elinde kınından çıkarılmış bir kılıç tutmaktadır. 1369’da Peter’in öldürülmesinden sonra Kıbrıs’ta lüzignan krallığı zayıflamaya başlamıştır. Peter II dönemindeki felaketlerle paranın dağeri de hızla düşmüştür. Bir venedik duca’sı 7.5 yerine 8 grosso’ya değiştirilmekteydi. Yeni denier kötü kalite bronzdan basılmaya başlanmıştır. Kıbrıs ondan sonra hiç bir zaman eski ihtişamına kavuşamadı. Melükler ve Cenevizler tarafından ağır vergiler kondu. Paradaki devalüasyon devam etti ve böylece yüzyıl içinde paranın değeri yarıya indi. Hatta II. James’ın (1460-1473) adadaki para ihtiyacını karşılamak amacı ile önce mutfak ve banyo eşyalarından bakır paralar basarken, daha sonra gümüş para da bastırmıştır. Son Lüsignan madeni parası Kıbrıs Kraliçesi Katerina Cornaro’ya aitti (1473/1489).
|
